فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٧٢ - حد و حصر ماده جسمانى

باشند.

پ س قوّه ناريّه در آبيكه درون ديزى هست اينطور نيست كه بهر وضع و

كيفيّتى اثر گ ذارده و آنرا گ رم كند بلكه زمانى آنرا گ رم مى‌كند كه بينشان وضع‌

خاصّ و محاذات خاصّى حاصل شود و نيز خورشيد بهر كيفيّتى كه باشد زمين را

روشن و نورانى نمى‌نمايد بلكه در يك مقابله خاصّى بايد واقع شده باشد يا آنچه‌

در حكم مقابله است.

شرح فارسى:

توضيح‌

علّت اعتبارى بر دو قسم است:

١- علّت عالى.

٢- علّت مادّى.

علّت عالى: عبارتست از مبادئ اوّليّه مجرّده و مفارقه از مادّه و اين قسم فعلا

مورد صحبت نيست.

علّت مادّى: كه از آن بعلت جسمانى نيز تعبير مى‌كنند علتى است كه با

مادّه مقارن بلكه مادّه از اجزاء و اركان آن محسوب مى‌شود و مرحوم مصنّف در اينجا

بدون حكم از احكام اين قسم از علّت اشاره فرموده:

١- حدّ و حصر مادّه جسمانى‌

بلحاظ اينكه مادّيات و آنچه در عالم مادّه است چ ه از سنخ علل باشند و چ ه‌

از مقوله معاليل محدود و منحصر هستند قهرا بايد گ فت علل جسمانى نيز از جهات‌

سه‌گانه‌اى كه مورد صحبت است محدود و متناهى مى‌باشند.

١- از نظر زمان تأثير در معلول.

٢- از جهت تعداد تأثير.

٣- از حيث شدّت و كيفيّت تأثير.